Domates

by

Patik'nın Pembe DomatesleriYemeklerimizin, öğünlerimizin ya da sofralarımızın çoğuna eşlik eden meyvemiz domates. Aslında ABD’de 1893 yılında mahkeme sebzelerle birlikte saklanıp yenildiğinden, onu sebze diye sınıflandırmış olsada gerçekte bir meyve. Ne ilginçtir ki domates (Solanum lycopersicum), patlıcangiller (Solanaceae) ailesinden olup, dünya’ya Meksika’dan yayılmış. Anavatanı ise ekvatordan Şili’ye kadar uzanan Amerika’nın dar batı kıyılarıdır. Kristof Kolomb’un Amerika’yı keşfinden sonra Avrupa’ya gemilerle gönderilmiştir. Ülkemizde ise domates yetiştiriciliği 1900’lü yıllarda Adana’da başlamıştır. Bununla birlikte sera domates alanında ve üretiminde en büyük paya Antalya sahiptir. Antalya’ daki örtüaltı alanlarının %44.3’ ünü domates kaplamaktadır.

Çoğu vitamini (A, B6, B1, C vitaminleri, Folik Asit) ve yüksek miktarda bir antioksidan olan Likopeni içermesi sayesinde, değişik kanser türlerine ve kalp hastalıklarına karşı koruyucu etkileri var sofra dostumuzun. Bu vitamin ve önleyici mineralleri kabuğunda barındırdığı için tüketim şeklimiz ve mutfağımıza girişi çok daha önemli. Örneğin, ısıl işlem görmüş domates ürünlerinin tüketiminin muhtemellen kolesterole bağlı olan kalp sorunlularına ve kansere karşı koruduğunu gösterilmiş. Bunun nedeni, ısıl işlem görmüş domates ürünlerinde çok güçlü antioksidan olan likopenin serbest halde bulunması. Genel olarak domatesin faydalarından bahsedersek; 

  • Cildi korur, yaşlanmayı geciktirir
  • Kolesterolü düşürür
  • Kanama eğilimini azaltıyor damar duvarını genişletir
  • Katarakt oluşumunu geciktirir
  • Yaşlılığa bağlı görme sorunlarını önler
  • Gut hastalığına ve romatizmaya karşı iyi bir doğal ilaç
  • Bağışıklık sistemini güçlendirir
  • A, C ve E vitamin gibi antioksidan içeriğiyle kansere yakalanma riskini azaltır
  • Kalp hastalıklarına yakalanma, felç geçirme tehlikesini önler.
  • Enerji verir ve organizmaya canlılık kazandırır.
  • İskorpit denen diş hastalığını iyileştirir.
  • Bağırsakları yumuşatır, pekliği giderir.
  • İdrar söktürür, üreyi azaltır.
  • Böbrek taşlarının düşmesini kolaylaştırır.
  • Yapısındaki B vitamini sayesinde sinirleri dinlendirir.
  • Soğuk algınlığına karşı korur.

Bu kadar faydalı olan meyvemizin mutfağımıza girmeden yetiştirilişinde uygulanan aşamalar nedeniyle yukarıda bahsettiğim özelliklerinin bir ya da bir kaçından yoksun kalmış olabilir miyiz acaba? Domates tohumunun organik olması ve/veya genetiği değiştirilmemiş olmasından, yetiştirilişi sırasında kullanılan gübreye (sentetik veya organik) toplanma zamanına kadar olan genel süreç, elde edilen meyvenin kalitesini doğrudan etkiliyor. Üretim sırasında tarım zararlılarından korunmak için kullanılan pestisitlerin (zirai ilaç) oranı bir diğer konu. Yoğun ve bilinçsiz pestisit kullanımının sonucunda gıdalarda, toprak, su ve havada kullanılan pestisitin kendisi ya da dönüşüm ürünleri kalabilmekte. Hedef olmayan diğer organizmalar ve insanlar üzerinde olumsuz etkileri görülmektedir. Buna en somut örnek, 1940 yılında böcek öldürücü etkisi bulunan DTT, çağın buluşu olarak nitelendirildi ve bulan kişiye Nobel ödülünü kazandırdı. Ancak daha sonra zehirli etkisi anlaşılan bu ilaç 1972 yılında tüm dünyada yasaklandı. Şu an tüm dünyada yasak olmasına rağmen, günümüzde bu öldürücü zehrin kalıntılarına kutup ayılarında bile rastlanmaktadır. Pestisitlerin bazıları toksikolojik açıdan bir zarar oluşturmazken, bazılarının kanserojen, sinir sistemini etkileyici ve hatta mutasyon oluşturucu etkiler saptanmıştır. Bu nokta da pestisit kullanan üreticilerin belirlenen optimum miktarda kullanmaları ve kalıntı süresini göz önüne alarak ürünü hasat etmeleri gerekmektedir. Pestisitlerin yanlış kullanımı, özellikle gelecek nesillerde çok önemli sorunlara yol açacaktır.

Sonuç olarak; doğal olmayan her türlü üretim bir şekilde, çevreye, canlılara zararlı olmakta. Bunun için çevreye ve canlılara zarar vermeyen yollar seçilmeli. Organik tohum veya ana bitkiden üretilmiş domates fidelerinin kullanımı, ayrıca domates üretimi sırasında sentetik besleme ve büyütme maddeleri ile hormon uygulamalarına maruz bırakılmaması, yazının başında sıralanan domatesin faydalarını yaşayabileceğimiz domateslerin evimize girmesini sağlayabilir. Sağlıklı domatesli günler ..

Ayça Gülçin ÜLGEN


%d blogcu bunu beğendi: